Besluit nr. 1194/2011/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 tot instelling van een actie van de Europese Unie voor het Europees erfgoedlabel
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 167, lid 5, eerste streepje,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,
Gezien het advies van het Comité van de Regio’s1,
Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure2,
(1) Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) is gericht op de totstandbrenging van een steeds hechter verbond tussen de Europese volkeren, en deelt de Unie onder meer de taak toe bij te dragen tot de ontplooiing van de culturen van de lidstaten, onder eerbiediging van de nationale en regionale verscheidenheid, maar tegelijk ook de nadruk leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed. Derhalve wordt het optreden van de lidstaten ter verbetering van de kennis en de verspreiding van de cultuur en de geschiedenis van de Europese volkeren indien nodig door de Unie ondersteund en aangevuld.
(2) Meer begrip en waardering, vooral onder jongeren, voor hun gedeelde maar ook diverse erfgoed zou het gevoel deel uit te maken van de Unie en de interculturele dialoog helpen versterken. Daarom is het belangrijk de toegang tot het cultureel erfgoed te bevorderen en de Europese dimensie daarvan te versterken.
(3) Het VWEU voorziet ook in het burgerschap van de Unie, dat een aanvulling vormt op het nationale burgerschap van de afzonderlijke lidstaten en een belangrijk element is bij het beschermen en versterken van het proces van Europese integratie. Als men wil dat de burgers de Europese integratie volledig ondersteunen, moet meer nadruk worden gelegd op hun gemeenschappelijke waarden, geschiedenis en cultuur, als centrale elementen van hun lidmaatschap van een samenleving die is gebaseerd op de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de mensenrechten, culturele en taalkundige verscheidenheid, tolerantie en solidariteit.
(4) Een intergouvernementeel initiatief „Europees erfgoedlabel” („intergouvernementeel initiatief”) werd op 28 april 2006 in Granada, Spanje, gelanceerd.
(5) De Raad heeft op 20 november 2008 conclusies3 aangenomen met als doel het intergouvernementele initiatief om te vormen tot een actie van de Unie („actie”), waarbij hij de Commissie heeft verzocht een voorstel in te dienen voor de instelling van een Europees erfgoedlabel („label”) door de Unie, en de praktische uitvoeringsregelingen voor het project nader te omschrijven.
(6) De door de Commissie uitgevoerde openbare raadpleging en effectbeoordeling hebben bevestigd dat het intergouvernementele initiatief waardevol was, maar hebben erop gewezen dat het verder moest worden ontwikkeld om het potentieel ervan volledig te verwezenlijken, alsook dat de betrokkenheid van de Unie het een duidelijke meerwaarde kan verlenen en het een kwalitatieve stap vooruit kan helpen maken.
(7) Het label moet de ervaring benutten die met het intergouvernementele initiatief is opgedaan.
(8) Het label moet streven naar meerwaarde en complementariteit ten opzichte van andere initiatieven, zoals de werelderfgoedlijst van Unesco, de representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid van Unesco en de Europese culturele routes van de Raad van Europa. De meerwaarde van het label moet worden gebaseerd op de bijdrage die de geselecteerde sites leveren aan de Europese geschiedenis en cultuur, en aan de totstandbrenging van de Unie, alsook op een duidelijke educatieve dimensie die burgers, en vooral jongeren, aanspreekt, en op netwerken tussen de sites om ervaringen en beste praktijken uit te wisselen. Het zwaartepunt van de actie moet liggen op de promotie en de toegankelijkheid van de sites en op de kwaliteit van de aangeboden informatie en activiteiten, en niet zozeer op de instandhouding van de sites, die door de bestaande beschermingsregelingen gewaarborgd moet worden.
(9) Naast het versterken van het gevoel van de Europese burgers dat zij deel uitmaken van de Unie en het stimuleren van de interculturele dialoog, kan de actie ook bijdragen tot het vergroten van de waarde en verbeteren van de profilering van cultureel erfgoed, tot een grotere rol van erfgoed in de economische en duurzame ontwikkeling van regio’s, met name door cultureel toerisme, tot het stimuleren van synergie tussen cultureel erfgoed en hedendaagse creaties en creativiteit, en meer in het algemeen tot bevordering van de democratische waarden en mensenrechten die ten grondslag liggen aan de Europese integratie.
(10) Deze doelstellingen sluiten volledig aan bij de doelstellingen van de mededeling van de Commissie over „een Europese agenda voor cultuur in het licht van de mondialisering”, waaronder de bevordering van de culturele verscheidenheid en de interculturele dialoog, en van cultuur als katalysator voor creativiteit.
(11) Het is van groot belang dat het label toegekend wordt op basis van gemeenschappelijke, duidelijke en transparante criteria en procedures, ook tijdens de eerste twee selectiejaren waar overgangsbepalingen moeten worden toegepast.
(12) De procedure voor de selectie van sites krachtens de actie, dient in twee fasen te verlopen. Sites moeten in eerste instantie op nationaal niveau voorgeselecteerd worden. Telkens wanneer dit geschikt lijkt, kunnen de lidstaten de lokale en regionale autoriteiten daarbij betrekken. Vervolgens moet er een selectie op het niveau van de Unie plaatsvinden. Elke site waaraan een label is toegekend dient te worden gemonitord teneinde de continue naleving van de voor het label vastgestelde criteria te waarborgen.
(13) Tijdens de eerste evaluatie van het label moet worden nagegaan of zijn geografisch bereik kan worden uitgebreid.
(14) Ingeval er een duidelijk thematisch verband bestaat tussen verscheidene in dezelfde lidstaat gevestigde sites, moet de actie gezamenlijke aanvragen toelaten. Deze gezamenlijke aanvragen moeten een redelijk aantal deelnemende sites bevatten en een Europese meerwaarde aantonen ten opzichte van individuele aanvragen betreffende dezelfde sites.
(15) Op dezelfde manier moet de actie, vanwege de transnationale dimensie van bepaalde sites, gezamenlijke aanvragen toelaten zowel in het geval van sites die in verschillende lidstaten gevestigd zijn, maar zich richten op een specifiek thema als in het geval van een site die op het grondgebied van ten minste twee lidstaten is gevestigd.
(16) Teneinde ervoor te zorgen dat de bepalingen van dit besluit, meer bepaald wat betreft het aanwijzen van sites waaraan het label zal worden toegekend, het intrekken van het label en het officieel verzaken aan het label, op eenvormige wijze worden uitgevoerd, moeten aan de Commissie uitvoeringsbevoegdheden worden verleend.
(17) De administratieve regelingen voor het label moeten licht en flexibel zijn, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel.
(18) Aangezien de doelstellingen van dit besluit niet voldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt, vooral vanwege de noodzaak van nieuwe gemeenschappelijke, duidelijke en transparante criteria en procedures voor het label, en van betere coördinatie tussen de lidstaten, en derhalve beter op het niveau van de Unie kunnen worden bereikt, kan de Unie maatregelen nemen overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel als bedoeld in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat dit besluit niet verder dan nodig is om die doelstellingen te verwezenlijken,
HEBBEN HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
Artikel 1 - Instelling
Artikel 2 - Definities
In dit besluit wordt verstaan onder:
- 1. „sites”: monumenten, natuurlijke, onder water gelegen, archeologische, industriële of stedelijke locaties, cultuurlandschappen, plaatsen van herinnering, cultuurgoederen en -objecten en immaterieel erfgoed voor zover die met een bepaalde plaats verbonden zijn, met inbegrip van hedendaags erfgoed;
-
2.
„transnationale site”:
- a) meerdere sites in verschillende lidstaten die gericht zijn op een specifiek thema met het oog op het indienen van een gezamenlijke aanvraag, of
- b) een site die zich op het grondgebied van ten minste twee lidstaten bevindt;
- 3. „nationale thematische site”: meerdere sites in dezelfde lidstaat die gericht zijn op een specifiek thema met het oog op het indienen van een gezamenlijke aanvraag.
Artikel 3 - Doelstellingen
De actie draagt bij tot de volgende algemene doelstellingen:
- a) het versterken van het bewustzijn onder de Europese burgers, meer bepaald onder jongeren, dat zij deel uitmaken van de Unie op basis van gedeelde waarden, een gedeelde Europese geschiedenis en een gedeeld Europees cultureel erfgoed, en het stimuleren van de waardering van nationale en regionale diversiteit;
- b) het versterken van de interculturele dialoog.
Om de in lid 1 aangegeven doelstellingen te kunnen verwezenlijken, poogt de actie de volgende intermediaire doelstellingen te bereiken:
- a) het benadrukken van de symbolische waarde en het beter profileren van sites die een belangrijke rol gespeeld hebben in de geschiedenis en cultuur van Europa en/of de opbouw van de Unie;
- b) het bieden aan de Europese burgers van meer inzicht in de geschiedenis van Europa en de opbouw van de Unie, en in hun gemeenschappelijk maar divers cultureel erfgoed, vooral in verband met de democratische waarden en mensenrechten die ten grondslag liggen aan het proces van de Europese integratie.
De sites zelf pogen de volgende specifieke doelstellingen te bereiken:
- a) hun Europese dimensie onderstrepen;
- b) Europese burgers, en vooral jongeren, bewust maken van hun gemeenschappelijk cultureel erfgoed;
- c) het uitwisselen van ervaringen en beste praktijken in heel de Unie vergemakkelijken;
- d) de toegankelijkheid voor allen, en vooral voor jongeren, vergroten en/of verbeteren;
- e) de interculturele dialoog, vooral onder jongeren, intensiveren door kunst-, cultuur- en geschiedeniseducatie;
- f) synergie bevorderen tussen cultureel erfgoed enerzijds en hedendaagse creaties en creativiteit anderzijds;
- g) bijdragen aan de aantrekkelijkheid en de economische en duurzame ontwikkeling van regio’s, met name door cultuurtoerisme.
Artikel 4 - Deelname aan de actie
Artikel 5 - Meerwaarde en complementariteit van de actie ten opzichte van andere initiatieven
Artikel 6 - Voorwaarde om in aanmerking te komen voor het label
Artikel 7 - Criteria
Toekenning van het label vindt plaats aan de hand van de volgende criteria („criteria”):
-
a)
Kandidaat-sites voor het label moeten een Europese symboolwaarde hebben en een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis en de cultuur van Europa en/of de opbouw van de Unie. Kandidaat-sites moeten derhalve één of meerdere van de volgende elementen kunnen aantonen:
- i) hun grensoverschrijdend of pan-Europees karakter: hoe de invloed en aantrekkingskracht van de site nu en in het verleden, over de landsgrenzen van een lidstaat heen gaan;
- ii) hun plaats en rol in de Europese geschiedenis en de Europese integratie, en hun banden met belangrijke Europese gebeurtenissen, persoonlijkheden of ontwikkelingen;
- iii) hun plaats en rol bij de ontwikkeling en bevordering van de gemeenschappelijke waarden die ten grondslag liggen aan de Europese integratie.
-
b)
Kandidaat-sites moeten een project voorleggen, waarvan de uitvoering uiterlijk aan het eind van het jaar van aanwijzing van start gaat en dat alle volgende elementen omvat:
- i) vergroting van het bewustzijn omtrent de Europese betekenis van de site, met name door passende informatieactiviteiten, bewegwijzering en opleiding van het personeel;
- ii) organisatie van educatieve activiteiten, met name voor jongeren, ter bevordering van een beter begrip van de gemeenschappelijke geschiedenis van Europa en van zijn gedeeld maar divers erfgoed, en ter versterking van het gevoel tot een gemeenschappelijke ruimte te behoren;
- iii) bevordering van meertaligheid en vergemakkelijking van de toegang tot de site door gebruikmaking van meerdere talen van de Unie;
- iv) deelname aan de activiteiten van netwerken van sites met het label, teneinde ervaringen uit te wisselen en gemeenschappelijke projecten op te zetten;
- v) vergroting van de profilering en de aantrekkelijkheid van de site op Europees niveau, onder meer door de benutting van de mogelijkheden van nieuwe technologieën en digitale en interactieve middelen en het streven naar synergieën met andere Europese initiatieven.
De organisatie van artistieke en culturele activiteiten die de mobiliteit van Europese beoefenaars van culturele beroepen, kunstenaars en collecties bevorderen, de interculturele dialoog stimuleren en verbanden leggen tussen erfgoed en hedendaagse creaties en creativiteit, moet worden verwelkomd, wanneer het specifieke karakter van de site dit toestaat.
-
c)
Kandidaat-sites moeten een werkplan voorleggen dat alle volgende elementen omvat:
- i) zorg dragen voor een degelijk beheer van de site, met inbegrip van het definiëren van doelstellingen en indicatoren;
- ii) zorg dragen voor het behoud van de site en de overdracht daarvan aan toekomstige generaties, in overeenstemming met de toepasselijke beschermingsregelingen;
- iii) zorg dragen voor de kwaliteit van de ontvangstfaciliteiten, zoals de historische presentatie, informatie voor bezoekers en bewegwijzering;
- iv) zorg dragen voor toegankelijkheid voor een zo breed mogelijk publiek, onder meer door aanpassing van de site of opleiding van het personeel;
- v) bijzondere aandacht besteden aan jongeren, met name door hen bevoorrechte toegang tot de site te bieden;
- vi) promoten van de site als duurzame toeristische bestemming;
- vii) ontwikkelen van een coherente en brede communicatiestrategie om de Europese dimensie van de site te onderstrepen;
- viii) zorg dragen voor zo veel mogelijk milieuvriendelijk beheer van de site.
Artikel 8 - Europese jury
Artikel 9 - Aanvraagformulier
Artikel 10 - Voorselectie op nationaal niveau
Artikel 11 - Selectie op het niveau van de Unie
Artikel 12 - Transnationale sites
Om voor de toekenning van het label in aanmerking te komen, voldoet een transnationale site aan al de volgende voorwaarden:
- a) elke deelnemende site voldoet volledig aan de criteria;
- b) een van de deelnemende sites wordt als coördinator aangewezen; deze zal fungeren als enig contactpunt voor de Commissie;
- c) de aanvraag wordt gedaan onder een gemeenschappelijke naam;
- d) in voorkomend geval wordt een duidelijk thematisch verband aangetoond.
Artikel 13 - Nationale thematische sites
Om voor de toekenning van het label in aanmerking te komen, voldoet een nationale thematische site aan al de volgende voorwaarden:
- a) er wordt aangetoond dat de gezamenlijke aanvraag een Europese meerwaarde heeft ten opzichte van afzonderlijke aanvragen;
- b) er wordt een duidelijk thematisch verband aangetoond;
- c) elke deelnemende site voldoet volledig aan de criteria;
- d) een van de deelnemende sites wordt als coördinator aangewezen; deze zal fungeren als enig contactpunt voor de Commissie;
- e) de aanvraag wordt gedaan onder een gemeenschappelijke naam.
Artikel 14 - Aanwijzing
Artikel 15 - Monitoring
Artikel 16 - Intrekken of afstand doen van het label
Artikel 17 - Praktische regelingen
De Commissie voert de actie uit. Zij draagt in het bijzonder zorg voor:
- a) de algemene samenhang en kwaliteit van de actie;
- b) de coördinatie tussen de lidstaten en de Europese jury;
- c) de opstelling van richtsnoeren als hulp bij de selectie- en de monitoringprocedure in het licht van de doelstellingen en criteria; dit in nauwe samenwerking met de Europese jury;
- d) de ondersteuning van de Europese jury.
Artikel 18 - Evaluatie
Artikel 19 - Overgangsbepalingen
Artikel 20 - Financiële bepalingen
Artikel 21 - Inwerkingtreding
-
PB C 267 van 1.10.2010, blz. 52.
(terug) -
Standpunt van het Europees Parlement van 16 december 2010 (nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad) en standpunt van de Raad in eerste lezing van 19 juli 2011. Standpunt van het Europees Parlement van 16 november 2011 (nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad).
(terug) -
PB C 319 van 13.12.2008, blz. 11.
(terug)